To może być jedna z tych szkolnych przygód, które zostają na lata. W marcu rusza etap szkolny jubileuszowej, piątej edycji ogólnopolskiego konkursu genealogicznego „Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja Wielka i Mała Ojczyzna”, organizowanego przez Archiwa Państwowe i Ministerstwo Edukacji Narodowej. Szkoły i uczniowie mają ostatnie dni, by dołączyć do projektu łączącego edukację historyczną z odkrywaniem rodzinnych opowieści. Co ważne, konkurs znajduje się na listach konkursów punktowanych – a to oznacza, że wynik może zostać uwzględniony przy rekrutacji do szkół ponadpodstawowych.

 

Na czym polega konkurs i kto może wziąć udział?

Projekt jest adresowany do uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych oraz ich nauczycieli. Zadanie konkursowe ma formę projektu edukacyjnego, w którym podstawą jest drzewo genealogiczne oraz prezentacja opowiadająca historię rodziny i jej związki z lokalną społecznością. Organizatorzy podkreślają, że celem jest nie tylko rywalizacja, ale też rozwijanie umiejętności badawczych, wrażliwości na dziedzictwo i pamięć oraz budowanie świadomości tożsamości – lokalnej i narodowej.

 

Nowość w 5. edycji: etap szkolny i wideoporadnik genealogiczny

Tegoroczna edycja wprowadza zmianę, która ma uporządkować start i dać uczniom równe szanse: etap szkolny. To właśnie w szkołach – między 9 a 16 marca 2026 r. – uczniowie będą prezentować swoje projekty przed szkolną komisją. Nowością jest też kompleksowy wideoporadnik genealogiczny przygotowany przez Natalię Lipowicz – popularyzatorkę genealogii i ambasadorkę konkursu – we współpracy z ekspertami Archiwów Państwowych. Materiał wideo prowadzi krok po kroku przez cały proces przygotowania pracy: od pierwszych poszukiwań po finalne opracowanie projektu.

 

Jak zacząć poszukiwania historii rodziny? Prosty plan, który działa

Genealogia nie zaczyna się w archiwum, tylko w domu. Najlepszy pierwszy krok to rozmowa z najbliższymi: rodzicami, dziadkami, starszymi krewnymi. Warto nagrać rozmowę (za zgodą), spisać daty, miejsca, nazwiska panieńskie, przeprowadzki i rodzinne historie. Często właśnie te detale stają się „kluczem” do dalszych poszukiwań.
 

Drugi krok to domowe dokumenty i pamiątki: akty urodzeń, ślubów, zgonów, stare dowody, książeczki wojskowe, świadectwa szkolne, listy, fotografie. Dobrą praktyką jest od razu opisywać skany i zdjęcia plików (kto, kiedy, gdzie), żeby po tygodniu nie wracać do chaosu.
 

Dopiero potem przychodzi czas na źródła zewnętrzne i archiwa. Wideoporadnik pokazuje, jak szukać informacji w archiwach i źródłach rodzinnych, jak pracować z dokumentami historycznymi, a także jak uniknąć typowych błędów początkujących – na przykład mieszania osób o tym samym imieniu i nazwisku lub budowania drzewa bez potwierdzenia źródłami. To praktyczne wsparcie zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli, którzy prowadzą projekt w szkole.

 

Terminy, o których trzeba pamiętać

W tej edycji kalendarz jest konkretny i warto go zapisać:

• 9–16 marca 2026 – etap szkolny (prezentacja projektu przed komisją w szkole),
• 17–24 marca 2026 – przesyłanie prac przez formularz zgłoszeniowy (wgrywanie projektu),
• 25 marca – 15 kwietnia 2026 – etap wojewódzki,
• 15 kwietnia 2026 – ogłoszenie wyników etapu wojewódzkiego,
• 16 kwietnia – 20 maja 2026 – etap ogólnopolski,
• 20 maja 2026 – ogłoszenie wyników etapu ogólnopolskiego,
• 12 czerwca 2026 – gala finałowa w Białymstoku.

 

Jak wygląda zgłoszenie w praktyce?

Kluczowe jest to, że po etapie szkolnym komplet dokumentów przesyła nauczyciel – opiekun merytoryczny projektu przez formularz konkursowy, aktywny wyłącznie w dniach 17–24 marca 2026 r.. Zgłoszenia po tym terminie nie są oceniane.
 

Wymagania techniczne też są jasno określone: prezentacja ma stanowić jeden plik (maksymalnie 200 MB i do 70 slajdów). Niezbędne są również podpisane zgody i dokumentacja z etapu szkolnego – bez kompletu załączników udział nie będzie możliwy.

 

Warszawa - Dlaczego to ma sens także dla rodzin i szkół?

W Warszawie – mieście, do którego przez dekady przyjeżdżały rodziny z całej Polski – genealogiczne historie potrafią zaskoczyć szczególnie. Konkurs jest pretekstem, by zebrać domowe archiwum, porozmawiać z bliskimi i ułożyć w całość wątki, które zwykle „czekają na później”. W poprzedniej edycji uczestnicy tworzyli nie tylko klasyczne drzewa genealogiczne, ale też cyfrowe projekty, rodzinne audycje, filmy dokumentalne czy opracowania zdjęć z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Często najcenniejszym efektem nie jest dyplom, tylko uporządkowane pamiątki i rozmowy, do których inaczej by nie doszło.

 

Gdzie obejrzeć wideoporadnik i znaleźć szczegóły?

Wideoporadnik genealogiczny jest dostępny na YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=7Hk2eXcvOlQ


 

Szczegółowe informacje, terminarz i formularz zgłoszeniowy znajdują się na stronie konkursu: https://archiwarodzinne.gov.pl/konkurs

 

FAQ

Kto może wziąć udział w konkursie „Bez korzeni nie zakwitniesz”?
Uczniowie klas IV–VIII szkół podstawowych (w dwóch kategoriach wiekowych: IV–VI oraz VII–VIII) wraz z nauczycielami-opiekunami.

Co trzeba przygotować?
Drzewo genealogiczne oraz prezentację, która opowie historię rodziny i pokaże jej związki z lokalną społecznością.

Do kiedy można wysłać pracę?
Formularz do wgrywania prac działa od 17 do 24 marca 2026 r. Po tym terminie zgłoszenia nie będą oceniane.

Jakie są limity dla prezentacji?
Jeden plik, maks. 200 MB i do 70 slajdów.